
วิธีนับคะแนนวอลเลย์บอลและตัดสินผู้ชนะใน 5 เซต
กติกาวอลเลย์บอล 5 เซต ต้องเล่นครบทั้ง 5 เซตหรือไม่ แล้วทำไมบางคู่จบด้วยสกอร์ 3-0 แต่บางคู่ต้องแข่งจนถึง 3-2? คำตอบคือ วอลเลย์บอลในร่มใช้ระบบชนะ 3 ใน 5 เซต (Best of 5) ทีมไหนชนะครบ 3 เซตก่อนก็เป็นผู้ชนะทันที จึงไม่จำเป็นต้องเล่นครบทุกเซต
ส่วนการนับแต้ม เซตที่ 1-4 เล่นถึง 25 แต้ม และเซตที่ 5 เล่นถึง 15 แต้ม โดยต้องชนะห่างอย่างน้อย 2 แต้มทุกเซต แต่ถ้าคะแนนเสมอกันในช่วงท้ายจะตัดสินอย่างไร? มาดูตั้งแต่รูปแบบการแข่งขัน การนับคะแนน ไปจนถึงกติกาที่ช่วยให้อ่านสกอร์ระหว่างดูเกมได้ง่ายขึ้น
การแข่งขันวอลเลย์บอลในร่มตามกติกาสากลใช้ระบบ Best of 5 ทีมที่ชนะครบ 3 เซตก่อนจะเป็นผู้ชนะ ไม่ว่าจะเก็บชัยชนะสามเซตรวด หรือผลัดกันแพ้ชนะจนต้องตัดสินในเซตสุดท้าย
ตามกฎการแข่งขันของสหพันธ์วอลเลย์บอลนานาชาติ (FIVB) ผลการแข่งขันจึงมีได้ 3 รูปแบบ คือ 3-0, 3-1 และ 3-2 ซึ่งบอกได้ว่าแต่ละทีมชนะกี่เซต และต้องเล่นกันทั้งหมดกี่เซต
ลองนึกภาพว่าทีมชาติไทยพบญี่ปุ่น โดยไทยชนะสองเซตแรก แต่ญี่ปุ่นกลับมาชนะเซตที่ 3 และ 4 ทำให้สกอร์รวมเสมอ 2-2 ทั้งสองทีมจึงต้องเล่นเซตตัดสิน หากญี่ปุ่นชนะเซตสุดท้าย ก็จะพลิกกลับมาชนะการแข่งขันด้วยสกอร์ 3-2
ดังนั้น คำว่า 5 เซตไม่ได้หมายความว่าต้องเล่นให้ครบทุกครั้ง แต่เป็นจำนวนเซตสูงสุดที่อาจเกิดขึ้น หากทีมใดชนะครบสามเซตก่อน เกมก็จบลงตามกติกา

สรุปคะแนนแต่ละเซตและเงื่อนไขการชนะการแข่งขัน
วอลเลย์บอลใช้ระบบ Rally Point ซึ่งให้แต้มแก่ทีมที่ชนะการเล่นแต่ละจังหวะ ไม่ว่าจะเป็นฝ่ายเสิร์ฟหรือฝ่ายรับ เซตที่ 1-4 เล่นถึง 25 แต้ม ส่วนเซตที่ 5 เล่นถึง 15 แต้ม แต่การทำคะแนนถึงเป้าหมายไม่ได้หมายความว่าจะชนะทันที
เว็บไซต์ Olympics.com อธิบายว่า ทีมที่ชนะเซตต้องมีคะแนนนำคู่แข่งอย่างน้อย 2 แต้มด้วย หากคะแนนสูสีกันในช่วงท้าย ทั้งสองฝ่ายต้องเล่นต่อจนกว่าจะมีทีมทำแต้มทิ้งห่างตามกติกา
สมมติว่าไทยกับญี่ปุ่นเสมอกัน 24-24 ในเซตแรก ไทยทำแต้มขึ้นนำ 25-24 แต่ยังไม่ชนะ เพราะห่างเพียงแต้มเดียว หากญี่ปุ่นตีเสมอเป็น 25-25 ทั้งสองทีมต้องเล่นต่อ และถ้าไทยทำสองแต้มติดต่อกันจนขึ้นนำ 27-25 ไทยจึงจะชนะเซตนั้น
สถานการณ์ที่คะแนนเสมอกันในช่วงท้ายและต้องเล่นต่อจนกว่าจะนำสองแต้ม เรียกกันทั่วไปว่าการดิวซ์ (Deuce) ผู้ที่ยังสับสนเรื่องนี้สามารถอ่านวิธีนับแต้มวอลเลย์บอลเพิ่มเติมได้ เพราะการเข้าใจจุดนี้ช่วยให้รู้ว่าทำไมผู้ตัดสินยังไม่เป่าจบเซต แม้มีทีมทำคะแนนถึงเป้าหมายแล้วก็ตาม
เมื่อทั้งสองทีมเสมอกัน 2-2 เซต จะต้องเล่นเซตตัดสินหรือ Tie-break ซึ่งมีคะแนนเป้าหมายเพียง 15 แต้ม ต่างจากสี่เซตแรกที่เล่นถึง 25 แต้ม ทำให้แต่ละทีมมีโอกาสแก้ตัวจากความผิดพลาดน้อยลง โดยเฉพาะเมื่อคะแนนเริ่มห่างกันในช่วงต้นเซต
อีกข้อที่ต่างกันคือการเปลี่ยนแดน ตามกติกา FIVB ทั้งสองทีมต้องสลับฝั่งสนามเมื่อทีมที่นำทำคะแนนถึง 8 แต้ม โดยไม่เริ่มนับคะแนนใหม่ และผู้เล่นยังคงลำดับตำแหน่งเดิม
| รายละเอียด | เซตที่ 1-4 | เซตที่ 5 |
| คะแนนเป้าหมาย | 25 แต้ม | 15 แต้ม |
| คะแนนห่างเพื่อชนะ | อย่างน้อย 2 แต้ม | อย่างน้อย 2 แต้ม |
| เริ่มดิวซ์เมื่อ | 24-24 | 14-14 |
| เปลี่ยนแดนระหว่างเซต | ไม่มี | เมื่อทีมนำถึง 8 แต้ม |
| เวลานอกต่อทีม | สูงสุด 2 ครั้ง | สูงสุด 2 ครั้ง |
ตัวอย่างเช่น หากไทยนำญี่ปุ่น 8-7 ในเซตตัดสิน ทั้งสองทีมต้องเปลี่ยนแดนก่อนเล่นต่อ แต่ถ้าไทยนำ 7-6 จะยังไม่เปลี่ยนแดน เพราะยังไม่มีทีมใดทำถึง 8 แต้ม
แม้เซตสุดท้ายจะสั้นกว่า แต่ไม่ได้หมายความว่าทีมที่ออกนำก่อนจะชนะเสมอไป หากฝ่ายตามหลังรับเสิร์ฟได้ดีขึ้น บล็อกได้ต่อเนื่อง หรืออีกทีมเริ่มเสียแต้มจากความผิดพลาด ก็มีโอกาสพลิกกลับมาชนะได้เช่นกัน
นอกจากการนับแต้มแล้ว ยังมีกฎเกี่ยวกับจำนวนผู้เล่น การเสิร์ฟ การสัมผัสบอล และการเปลี่ยนตัวที่ใช้ตลอดการแข่งขัน โดยเฉพาะช่วงท้ายเซตที่คะแนนใกล้กัน การทำผิดกติกาเพียงครั้งเดียวอาจทำให้เสียแต้มสำคัญได้
ตามคู่มือกติกาของ FIVB การแข่งขันในร่มมีผู้เล่นในสนามทีมละ 6 คน และกำหนดจำนวนครั้งในการสัมผัสบอล รวมถึงวิธีเปลี่ยนตัวไว้อย่างชัดเจน เพื่อให้ทั้งสองทีมแข่งขันภายใต้กฎเดียวกัน
อย่างไรก็ตาม บางรายการในปี 2026 มีการทดลองใช้ข้อกำหนดเรื่องการเปลี่ยนตัวที่ต่างจากกติกามาตรฐาน จึงควรตรวจสอบระเบียบของรายการนั้นก่อน
สมมติว่าทีมหนึ่งตามหลัง 21-23 ในเซตที่ 4 ผู้ฝึกสอนอาจส่งผู้เล่นที่เสิร์ฟได้ดีลงสนาม เพื่อเพิ่มโอกาสกดดันคู่แข่ง หรือเลือกผู้เล่นที่บล็อกได้แข็งแกร่งมาช่วยรับมือเกมรุกของอีกฝ่าย
แต่การเปลี่ยนตัวไม่ได้ทำได้อย่างอิสระทุกครั้ง เพราะมีข้อจำกัดเรื่องจำนวนครั้งและสิทธิ์ในการกลับลงสนามของผู้เล่น การรู้หลักการเปลี่ยนตัววอลเลย์บอลจึงช่วยให้เข้าใจว่าทำไมผู้ฝึกสอนบางคนเลือกเก็บตัวสำรองไว้ใช้ในช่วงสำคัญ แทนที่จะเปลี่ยนตั้งแต่ต้นเซต

เข้าใจกติกา 5 เซต การได้แต้มและการชนะห่าง 2 แต้ม
เวลาติดตามการแข่งขัน โดยเฉพาะคู่ที่คะแนนสูสี ผู้ชมอาจสับสนระหว่างคะแนนในเซตปัจจุบันกับจำนวนเซตที่แต่ละทีมชนะ เช่น เห็นสกอร์ 25-24 แล้วคิดว่าจบเซต หรือเห็นทีมหนึ่งนำ 2-0 เซตแล้วเข้าใจว่าอีกฝ่ายหมดโอกาสกลับมาชนะ
ความจริงแล้ว การแข่งขันยังไม่จบจนกว่าจะมีทีมชนะครบ 3 เซต และทุกเซตต้องชนะห่างอย่างน้อย 2 แต้ม การดูเฉพาะคะแนนล่าสุดจึงอาจทำให้เข้าใจสถานการณ์ผิดได้
ตัวอย่างเช่น หากสกอร์รวมเป็น 2-2 และคะแนนเซตสุดท้ายอยู่ที่ 14-14 แม้ทั้งสองทีมจะทำแต้มใกล้ถึงเป้าหมายแล้ว แต่ก็ยังไม่มีฝ่ายใดชนะ ต้องรอจนกว่าทีมหนึ่งจะทำคะแนนนำสองแต้ม เช่น 16-14 หรือ 17-15
การอ่านสกอร์แบบนี้ช่วยให้ติดตามเกมได้ง่ายขึ้น โดยไม่ต้องคาดเดาจากตัวเลขเพียงอย่างเดียว หากต้องการตรวจสอบข้อกำหนดอื่นๆ สามารถศึกษากติกาวอลเลย์บอล FIVB เพื่อทำความเข้าใจกฎที่ใช้ตัดสินการแข่งขันได้ละเอียดขึ้น
วอลเลย์บอล 5 เซต ใช้ระบบชนะ 3 ใน 5 เซต โดยทีมที่ชนะครบ 3 เซตก่อนจะเป็นผู้ชนะทันที เซตที่ 1-4 เล่นถึง 25 แต้ม ส่วนเซตที่ 5 เล่นถึง 15 แต้ม และทุกเซตต้องชนะห่างอย่างน้อย 2 แต้ม ผลการแข่งขันจึงจบได้ทั้ง 3-0, 3-1 และ 3-2 หากคะแนนสูสีกันในช่วงท้ายก็ต้องเล่นต่อจนกว่าจะมีทีมทำแต้มทิ้งห่างตามกติกา
อีกเรื่องที่ควรรู้คือ ในเซตที่ 5 ทั้งสองทีมต้องสลับฝั่งสนามเมื่อทีมที่มีคะแนนนำทำได้ 8 แต้ม เช่น หากสกอร์อยู่ที่ 8-7 ก็ต้องเปลี่ยนแดนก่อนเล่นต่อ โดยใช้คะแนนเดิม ไม่เริ่มนับใหม่ นอกจากนี้ การเสิร์ฟและการเปลี่ยนตัวยังส่งผลต่อเกมช่วงสำคัญ การดูทั้งสกอร์รวมและคะแนนแต่ละเซตควบคู่กับการทำความเข้าใจกติกาวอลเลย์บอลจะช่วยให้อ่านเกมได้ถูกต้อง และติดตามการแข่งขันได้สนุกยิ่งขึ้น
Q: วอลเลย์บอลแบบ 5 เซต ต้องเล่นครบทุกเซตหรือไม่?
A: ไม่จำเป็น ทีมที่ชนะครบ 3 เซตก่อนจะเป็นผู้ชนะทันที การแข่งขันจึงอาจจบภายใน 3, 4 หรือ 5 เซต โดยมีผลการแข่งขันเป็น 3-0, 3-1 หรือ 3-2
Q: เซตที่ 1-4 ต้องทำกี่แต้มถึงจะชนะ?
A: ต้องทำอย่างน้อย 25 แต้ม และมีคะแนนนำคู่แข่ง 2 แต้มขึ้นไป หากเสมอ 24-24 จะต้องเล่นต่อจนกว่าจะมีทีมชนะห่างสองแต้ม
Q: เซตที่ 5 เล่นกี่แต้ม และทำไมบางครั้งเกิน 15 แต้ม?
A: เซตที่ 5 เล่นถึง 15 แต้ม แต่ถ้าเสมอ 14-14 ต้องเล่นต่อจนกว่าจะมีทีมชนะห่าง 2 แต้ม เช่น 16-14 หรือ 18-16
Q: เซตที่ 5 ต้องเปลี่ยนแดนเมื่อใด?
A: ทั้งสองทีมต้องเปลี่ยนแดนเมื่อทีมที่นำทำคะแนนถึง 8 แต้ม โดยไม่เริ่มนับคะแนนใหม่ และเล่นต่อด้วยลำดับตำแหน่งผู้เล่นเดิม
Q: ทีมที่นำ 2-0 เซต มีโอกาสแพ้การแข่งขันหรือไม่?
A: มี หากอีกฝ่ายกลับมาชนะเซตที่ 3, 4 และ 5 ติดต่อกัน จะพลิกกลับมาชนะด้วยสกอร์รวม 3-2
บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ความรู้เกี่ยวกับกติกาและการติดตามการแข่งขันวอลเลย์บอล ไม่ใช่คำแนะนำหรือการรับประกันผลการเดิมพัน กติกาบางรายการอาจมีข้อกำหนดเพิ่มเติม ควรตรวจสอบข้อมูลจากผู้จัดการแข่งขันก่อนนำไปอ้างอิง หากเกี่ยวข้องกับการเดิมพันควรศึกษาความเสี่ยง ปฏิบัติตามกฎหมาย และไม่ใช้เงินเกินกว่าที่สามารถรับความสูญเสียได้