@KL68
สรุปกติกาวอลเลย์บอลฉบับปี 2025–2028
กติกาวอลเลย์บอล FIVB ปี 2025–2028 มีอะไรเปลี่ยนไปบ้าง? ทำไมบางจังหวะที่เคยถูกเป่าฟาวล์ถึงเล่นต่อได้ในบางรายการ หรือทำไมการยืนรับเสิร์ฟจึงกลายเป็นประเด็นที่แฟนวอลเลย์บอลพูดถึงในปี 2026? แม้กฎพื้นฐานอย่างการนับคะแนน 25 แต้มและการสัมผัสบอล 3 ครั้งจะยังคุ้นเคยกันดี แต่รายละเอียดบางอย่างก็มีการปรับแนวทางตัดสินและทดลองใช้เพิ่มเติม
ไม่ว่าจะเพิ่งเริ่มดูวอลเลย์บอลหรือติดตามการแข่งขันระดับนานาชาติเป็นประจำ การเข้าใจกฎให้ถูกต้องจะช่วยให้ดูเกมได้สนุกขึ้น บทความนี้รวบรวมตั้งแต่ขนาดสนาม ตำแหน่งผู้เล่น การนับคะแนน ไปจนถึงจังหวะฟาวล์ที่หลายคนสงสัย พร้อมอธิบายว่ากฎข้อไหนยังใช้เหมือนเดิม และข้อไหนกำลังทดลองในปี 2026
FIVB ย่อมาจาก Fédération Internationale de Volleyball หรือสหพันธ์วอลเลย์บอลนานาชาติ เป็นองค์กรที่ดูแลและกำหนดมาตรฐานการแข่งขันวอลเลย์บอลระดับโลก โดยกติกาวอลเลย์บอลครอบคลุมทั้งสนาม อุปกรณ์ จำนวนผู้เล่น และวิธีแข่งขัน เพื่อให้การแข่งขันมีมาตรฐานร่วมกัน โดยแต่ละรายการอาจมีระเบียบเพิ่มเติมตามที่ผู้จัดกำหนด
สำหรับการแข่งขันระดับโลกและรายการทางการของ FIVB พื้นที่อิสระต้องกว้างอย่างน้อย 5 เมตรจากเส้นข้าง และ 6.5 เมตรจากเส้นหลัง พร้อมพื้นที่ว่างเหนือสนามอย่างน้อย 12.5 เมตร
ข้อเท็จจริงที่ควรรู้: สนามทั่วไปกับสนามแข่งขันระดับนานาชาติไม่ได้มีพื้นที่โดยรอบเท่ากันเสมอไป แต่ขนาดสนามหลักยังคงเป็น 9 × 18 เมตรเหมือนกัน ความแตกต่างนี้ช่วยให้การแข่งขันระดับสูงมีพื้นที่เพียงพอสำหรับการวิ่งรับลูกนอกสนาม
อ้างอิง: FIVB, Official Volleyball Rules 2025–2028, Rules 1–3
อธิบายกฎการยืนตำแหน่งและการหมุนตัวผู้เล่นวอลเลย์บอล
วอลเลย์บอลในร่มมีผู้เล่นในสนามทีมละ 6 คน แบ่งเป็นแถวหน้าและแถวหลังอย่างละ 3 คน แต่ละตำแหน่งมีหน้าที่และข้อจำกัดต่างกัน หากยืนผิดลำดับในจังหวะที่ต้องตรวจตำแหน่ง ทีมอาจเสียคะแนนได้ทันที แม้จะรับหรือตบบอลสำเร็จก็ตาม เพราะกติกาวอลเลย์บอล FIVB ไม่ได้ดูแค่ผลของการเล่นลูก แต่ยังตรวจสอบตำแหน่งและลำดับการเสิร์ฟด้วย
| ประเภทผู้เล่น | หน้าที่และข้อจำกัดสำคัญ |
| แถวหน้า (ตำแหน่ง 2, 3, 4) | สามารถรุกและบล็อกบริเวณหน้าตาข่าย |
| แถวหลัง (ตำแหน่ง 1, 5, 6) | ห้ามบล็อกสำเร็จหรือร่วมบล็อกที่สำเร็จ หากกระโดดตีลูกที่อยู่สูงกว่าขอบบนตาข่ายทั้งหมด ต้องกระโดดจากหลังเส้นรุกโดยไม่เหยียบหรือข้ามเส้นขณะกระโดดขึ้นและสามารถลงพื้นในเขตรุกได้หลังตีลูก |
| ลิเบอโร่ (Libero) | เน้นรับเสิร์ฟและเกมรับ ห้ามเสิร์ฟ บล็อก หรือพยายามบล็อก |
เมื่อฝ่ายรับชนะการเล่นลูกจนได้สิทธิ์เสิร์ฟ ผู้เล่นต้องหมุนตามเข็มนาฬิกาหนึ่งตำแหน่ง เช่น ผู้เล่นตำแหน่ง 2 ย้ายไปตำแหน่ง 1 เพื่อทำหน้าที่เสิร์ฟ แต่ไม่ได้หมายความว่าต้องหมุนทุกครั้งที่ได้คะแนน
ตัวอย่าง: หากทีมไทยเป็นฝ่ายเสิร์ฟและทำคะแนนได้อีกครั้ง ผู้เล่นยังคงอยู่ในลำดับเดิม ไม่ต้องหมุนตำแหน่งใหม่
อีกประเด็นที่มักสับสนคือ ลิเบอโร่ไม่สามารถขึ้นไปทำหน้าที่บล็อกแทนผู้เล่นแถวหน้าได้ แม้จะมีความสามารถในการกระโดดสูงก็ตาม เพราะตำแหน่งนี้มีข้อจำกัดเฉพาะตามกฎการแข่งขัน
อ้างอิง: FIVB, Official Volleyball Rules 2025–2028, Rules 7 และ 19
การแข่งขันตามมาตรฐาน FIVB ใช้ระบบ Rally Point ซึ่งให้คะแนนทุกครั้งที่จบการเล่นลูก ไม่ว่าทีมใดเป็นฝ่ายเสิร์ฟ โดยแข่งขันแบบชนะ 3 ใน 5 เซต เซตที่ 1–4 ใช้เป้าหมาย 25 คะแนน ส่วนเซตตัดสินใช้ 15 คะแนน แต่ทั้งสองกรณีต้องชนะห่างอย่างน้อย 2 คะแนน จึงไม่มีคะแนนสูงสุดที่กำหนดตายตัวเมื่อเกิดการดิวซ์
| เงื่อนไข | เซตที่ 1–4 | เซตที่ 5 |
| คะแนนเป้าหมาย | 25 | 15 |
| ต้องชนะห่าง | 2 คะแนน | 2 คะแนน |
| เริ่มดิวซ์ | 24–24 | 14–14 |
| การเปลี่ยนแดน | เปลี่ยนแดนหลังจบแต่ละเซต | เปลี่ยนแดนเมื่อทีมใดทีมหนึ่งได้ 8 คะแนน |
ตัวอย่าง: หากทีมไทยกับญี่ปุ่นเสมอกัน 24–24 ทีมไทยต้องทำคะแนนนำห่าง 2 แต้มจึงจะชนะเซต เช่น 26–24 หรือ 28–26 ไม่ใช่เพียงทำคะแนนที่ 25 ก่อนเท่านั้น
สิ่งที่ควรเข้าใจในระบบนับคะแนนวอลเลย์บอล คือคะแนนรวมไม่ได้เป็นตัวตัดสินผู้ชนะแมตช์เสมอไป เพราะทีมที่ทำคะแนนได้มากกว่าอาจแพ้การแข่งขัน หากอีกฝ่ายเก็บชัยชนะครบ 3 เซตก่อน ดังนั้น เวลาดูผลการแข่งขันควรดูทั้งคะแนนแต่ละเซตและจำนวนเซตที่ชนะควบคู่กัน
อ้างอิง: FIVB, Basic Rules ว่าด้วยระบบ Rally Point และการตัดสินผู้ชนะ
เคยสงสัยไหมว่าทำไมบางจังหวะบอลข้ามตาข่ายไปแล้ว แต่ผู้ตัดสินกลับให้คะแนนอีกฝ่าย? เพราะการเสียแต้มไม่ได้เกิดจากลูกตกพื้นหรือตีออกเท่านั้น การสัมผัสบอลผิดวิธี เสิร์ฟผิดลำดับ หรือแตะตาข่ายระหว่างเล่นก็ทำให้เสียคะแนนได้เช่นกัน หากรู้ว่าผู้ตัดสินกำลังดูอะไรอยู่ ก็จะเข้าใจจังหวะฟาวล์ได้ง่ายขึ้น
ตัวอย่าง: ผู้เล่นทีมไทยบล็อกลูกตบของญี่ปุ่น บอลกระดอนกลับมาในแดนไทย ผู้เล่นที่บล็อกสามารถสัมผัสบอลต่อได้ และทีมยังมีสิทธิ์เล่นบอลอีก 3 ครั้งนับจากหลังบล็อก
แม้บางคนจะคิดว่าการบล็อกเป็นการสัมผัสครั้งแรก แต่กฎวอลเลย์บอลในร่มไม่นับการบล็อกเป็นหนึ่งในสามครั้ง ต่างจากวอลเลย์บอลชายหาดที่มีหลักการนับการสัมผัสจากบล็อกแตกต่างกัน สำหรับข้อห้ามในการเล่นวอลเลย์บอล อีกเรื่องที่ควรเข้าใจคือการล้ำแดนใต้ตาข่าย การที่เท้าข้ามเส้นกลางสนามบางส่วนไม่ได้หมายความว่าผิดกติกาทันที หากยังมีส่วนของเท้าสัมผัสหรืออยู่เหนือเส้นกลาง และไม่รบกวนคู่ต่อสู้
อ้างอิง: FIVB, Official Volleyball Rules 2025–2028, Rules 9–14
เช็กกฎวอลเลย์บอลปี 2026 ที่อยู่ระหว่างทดลอง
ปี 2026 แฟนวอลเลย์บอลมีเรื่องใหม่ให้ติดตาม เพราะ FIVB อนุมัติให้ทดลองกฎหลายข้อในรายการที่กำหนด ทั้ง VNL 2026 การแข่งขันชิงแชมป์โลก U17 และรายการชิงแชมป์ระดับทวีปบางรายการ โดยเน้นให้เกมไหลลื่นขึ้นและลดการหยุดเล่นที่ไม่จำเป็น แต่ต้องเข้าใจก่อนว่ากฎเหล่านี้ยังอยู่ในช่วงทดลอง ไม่ได้เปลี่ยนเป็นกฎถาวรทุกข้อ
ความแตกต่างสำคัญอยู่ที่ขอบเขตการบังคับใช้ กฎมาตรฐานเป็นหลักอ้างอิงทั่วไป ส่วนกฎทดลองใช้เฉพาะรายการที่ประกาศรองรับ และต้องผ่านการประเมินก่อนพิจารณาปรับเป็นข้อกำหนดถาวร ก่อนดูการแข่งขัน ควรเช็กว่ารายการนั้นใช้กฎมาตรฐานหรือกฎทดลองปี 2026 เพราะบางจังหวะอาจมีแนวทางตัดสินต่างกัน แม้จะเป็นการแข่งขันวอลเลย์บอลระดับนานาชาติเหมือนกันก็ตาม
อ้างอิง: FIVB, Board of Administration Approves Rule Tests for 2026 Competitions, 27 กุมภาพันธ์ 2026
กติกาวอลเลย์บอล FIVB เป็นมาตรฐานที่ช่วยให้การแข่งขันมีความชัดเจนและเป็นธรรม ตั้งแต่สนามขนาด 9 × 18 เมตร ผู้เล่นทีมละ 6 คน ระบบชนะ 3 ใน 5 เซต ไปจนถึงข้อจำกัดด้านการสัมผัสบอลและการบล็อก ส่วนปี 2026 มีการทดลองกฎเพิ่มเติมหลายประเด็น โดยเฉพาะการเปลี่ยนตัวและการตัดสินผ่านวิดีโอ ผู้เล่นและผู้ชมจึงควรแยกให้ออกระหว่างกฎหลักกับข้อกำหนดเฉพาะรายการ เพื่อให้เข้าใจการแข่งขันได้ถูกต้องมากขึ้น
Q: กฎ FIVB ปี 2025–2028 ใช้กับการแข่งขันทุกประเภทหรือไม่?
A: เป็นมาตรฐานสำหรับวอลเลย์บอลในร่ม แต่การแข่งขันบางรายการอาจมีระเบียบเพิ่มเติมหรือใช้กฎทดลอง ส่วนวอลเลย์บอลชายหาดมีคู่มือกติกาแยกต่างหาก
Q: ผู้เล่นวอลเลย์บอลต้องหมุนตำแหน่งทุกครั้งที่ได้คะแนนหรือไม่?
A: ไม่จำเป็น ต้องหมุนหนึ่งตำแหน่งตามเข็มนาฬิกาเมื่อทีมฝ่ายรับชนะการเล่นลูกและได้สิทธิ์เสิร์ฟเท่านั้น
Q: ถ้าเซตแรกเสมอกัน 24–24 ต้องเล่นถึงกี่คะแนน?
A: ต้องเล่นต่อจนกว่าจะมีทีมใดนำห่าง 2 คะแนน เช่น 26–24 หรือ 29–27 โดยไม่มีเพดานคะแนนสูงสุด
Q: ลิเบอโร่สามารถกระโดดบล็อกหรือตีลูกเหนือขอบตาข่ายได้หรือไม่?
A: ลิเบอโร่ห้ามบล็อกหรือพยายามบล็อก และห้ามตีลูกรุกสำเร็จเมื่อลูกอยู่สูงกว่าขอบบนตาข่ายทั้งหมด ไม่ว่าจะอยู่บริเวณใดของสนาม
Q: กฎเปลี่ยนตัว 8 ครั้งในปี 2026 ใช้กับทุกการแข่งขันแล้วหรือยัง?
A: ยังไม่ใช่กฎที่ใช้ทั่วไปทั้งหมด เป็นข้อกำหนดทดลองในรายการที่ FIVB ประกาศ และต้องรอการประเมินก่อนตัดสินใจว่าจะนำไปใช้ถาวรหรือไม่
บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ความรู้เกี่ยวกับกฎการแข่งขันวอลเลย์บอลในร่มตามมาตรฐาน FIVB ไม่ใช่เอกสารสำหรับตัดสินข้อพิพาทอย่างเป็นทางการ การแข่งขันแต่ละรายการอาจมีข้อกำหนดเพิ่มเติมหรือแนวทางทดลองใช้แตกต่างกัน จึงควรตรวจสอบคู่มือและระเบียบล่าสุดจากผู้จัดการแข่งขันโดยตรง
